نظام دانشگاهی در جهان غرب، سرگذشتی در حدود 800 سال دارد که سه دورة تمهید، تکوین و توسعه را پشت سر گذاشته است. اما نظام دانشگاهی در ایران، در مقایسه با جهان، دچار تعویق تاریخی شده است و سرگذشتی در حدود 80-70 سال دارد. به عبارت دیگر به جای سه دورة تمهید، تکوین و توسعه در جهان، درخصوص ایران باید از هفت دورة پرفراز و نشیب تعویق و تاخیر؛ تمهید؛ تکوین؛ تاسیس و تشکیل؛ رشد و تکثیر؛ توسعة ناتمام؛ و تعطیل و تعویق تا تعدیل و چالش‌های توسعة محدود، سخن گفت. نگارنده در کتاب حاضر نخست تحول نهادهای علم و دانش در جهان را در دوره‌های تمدن باستانی، سده‌های میانی (دورة تمهید دانشگاه در جهان)، رنسانس تا روشنگری، و پس از روشنگری (دورة توسعة دانشگاه در جهان) بررسی کرده است. در ادامه به تحلیل تاریخی آموزشی عالی در ایران و تحولات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی موثر بر آن از مشروطه تا دورة انقلاب اسلامی پرداخته است.